I Speak Khmer

(For larger view, press and hold “Ctrl” +, – for smaller view)

កុំអង្គុយលើចង្អេរលើកខ្លួនឯង

• Literally: Do not sit on a basket to raise yourself; do not be boisterous while carrying goods on your head; do not lie with your head covered waiting for good luck; do not rely upon the god of mercy, you must work hard.
• Meaning: In the first phrase, “sitting on a basket” is a metaphor for boasting about oneself; the second phrase admonishes a person not to be boisterous while carrying goods because when you are boisterous you risk becoming unbalanced and tipping the basket on which your goods rest; the third and forth phrases are self-explanatory.

ឃើញ​ខ្លាដេក ថាខ្លាងាប់​ ឃើញ​ខ្លាក្រាប ថាខ្លាគោរព​

• Literally: Seeing a tiger sleep, you assume the tiger is dead; seeing a tiger crouch, you assume the tiger is kowtowing.
• Meaning: Things are not necessarily as you may perceive them to be. An adage used to admonish someone for their misconceptions.

គេហៅកុំឲ្យខាន បើគេបានកុំឲ្យទៅ

• Literally: Seeing them go, do not fail to join them; seeing them return with goods, do not then go.
• Meaning: If you do not join something at the outset when invited to do so, do not try to do so later only after you have witnessed the success of others.

ឃើញឈើពុក កុំដាក់គូទលើ

• Seeing that the wood is rotten, do not yet sit down. or (do not yet set your behind on it).
• Note: Literally, the proverb advises individuals to observe wood that is rotten for insects/maggots before sitting down on it. Metaphorically, it refers to inspecting things that look suspicious.

ឃើញ​ដំរីជុះ កុំជុះតាមដំរី​

• Literally: Seeing the elephant defecate, do not strive to defecate like the elephant.
• Meaning: Do not strive to do something beyond your capability.

ឃ្លាន​ឆ្ងាញ់ ស្រឡាញ់​ល្អ

• When extremely hungry, anything is tasty; when extremely in love, anything is good. or (the amount eaten depends upon the person’s hunger, the amount of wickedness depends upon the person’s nature).

បន្លា​​​ មិន​ខ្លាច ទៅខ្លាចខ្លា

• Literally: You do not fear the thorny plant, yet you fear the tiger.
• Meaning: Phrase from a Khmer story about a crippled man and a blind man. As they walk through the forest, rather than fearing the thorny plants in his path, the blind man fears running into a tiger. This prompts the crippled man who is riding on his shoulders to scold him for his paranoia. Possible Interpretation: Worry about the immediate dangers rather than one that is still in the abstract.

ឃ្លោក​លិច អម្បែង​អណ្ដែត​

• Literally: The gourd sinks, broken pieces float.
• Meaning: Gourds usually float and broken pieces (of plates or bowls) usually sink, but there are times when the opposite is true. This adage is used to refer to situations where the unusual occurs. For instance, unusual changes in social structure or personal status, such as peasants ascending to power and aristocrats toiling in poverty. It is also a reminder that there is always a chance that the unlikely will happen.

(Source:  Cambodian Proverbs, WikiQuote).

By Pery, Sound by Amra

(For larger view, press and hold “Ctrl” +, – for smaller view)

ដូចចាក់ទឹកលើក្បាលទា  sound

Literal: Just like pouring water on duck’s head. Interpretation: One cannot grasp what he/she learned or, one is incapable of learning/understanding when reaching at certain age. English Metaphor: “Cannot teach an old dog new tricks”.

“ដូចចាប់ក្តាមដាក់ក្នុងចង្អេរ”  sound

Literal: “Like catching crabs into a flat basket”, meaning that we cannot manage a group of people to pay attention to or focus on some thing. The people just don’t listen to each other and talk out of order. Example: Mr. Sok, a villager, has attended a meeting on “village development” with other villagers, conducted by an NGO worker. After returning home, one of his neighbors, who did not attend the meeting asked: How was the meeting? Instead of describing what happened in the meeting, Mr. Sok just said “like catching crabs into flat basket”, and this should capture the most important aspect of a meeting.

“ដូចកង្កែបក្នុងអណ្ដូង”  sound

Literal: “Like a frog in a well”, meaning that a person is lack of opportunity to see something holistically or the whole world.

“នំមិនធំជាងនាល”  sound

Literal: “A cake is never bigger than its basket”, meaning that children are not bigger than parents. It is also a saying. It’s also a Khmer saying. ​

“គីង្គក់កុំសង្ឃឹមស៊ីសាច់ក្ងាន”  sound

Literal: “Toad should not wish to eat goose’s meat”, meaning that a (poor) unhandsome man should not wish to love a (rich) pretty girl.

“គីង្គក់លក់គ្រឿងញៀនសំរាប់ជម្ងឺសើស្បែក”   sound

Literal: “Toad sells drugs for skin disease”, meaning that a person cannot walk the talk or cannot practice what s/he preaches.

“អាដប់គត់”  sound

Literal: “Exactly 10”, meaning that a person is not clever or idiot.

“ដំរីងាប់យកចង្អេរទៅគ្រប”  sound

Literal: “An elephant dies, and you take a flat basket to cover”, meaning that if a person has big problem, s/he cannot afford to hide it easily. Other will hear it sometimes.

“បើដំបៅមិនឈឺកុំយកឈើឆ្កឹះ”  sound

Literal: “If a wound doesn’t hurt, don’t take a wood to stick it”, meaning that if a problem or conflict unlikely to happen, please do not do anything that lead/cause it to happen.

“កោកៗ សឹកត្រដោកគោ”   sound

Literal: “Speaking aloud repeatedly would cause the cow’s neck bell to worn out”, meaning that by talking too much or speaking in a loud voice repeatedly would not change a person in any way, shape or form. It becomes meaningless and would only hurt the speaker/adviser.

1. ១១ឧសភាទិវាអ្នកម្ដាយ ថ្លែងពីគុណហើយអរគុណអ្នកថ្លៃ អ្នកម៉ែបង្កើតរូបកូនប្រុសស្រី ចិញ្ចឹមថ្នមបីពីតូចដល់ធំ ។

2. ពេលកូនមកចាប់ផ្ទុំនៅក្នុងផ្ទៃ អរពេកក្រៃដូចបានពេជ្រមួយគ្រាប់ ដែលមានតម្លៃគ្មានអ្វីមកគាប់ ម៉ែស៊ូអត់ធ្មត់រក្សាជីវិត ។

3. ៩ខែ១០ថ្ងៃនៅក្នុងផ្ទៃអ្នក ម៉ែថ្នមទុកដាក់ដោយប្រុងប្រយត្ន័ ខ្លាចក្រែងរូបកូនរបូតផុតបាត់ ស្ទើរបែកប្រម៉ាត់ម៉ែនៅស៊ូទ្រាំ ។

4. ដល់ពេលកំណត់កូនត្រូវកើតមក កូនពៅពន្លកស្ងួនមាសម្ដាយអើយ ឈឺចាប់ខ្លាំងណាស់ទ្រាំមិនបានឡើយ សើ្ទរស្លាប់ទៅហើយដួងព្រលឹងម៉ែ ។

5. ទឹកភ្នែកម៉ែហូរជោគជាំដើមទ្រូង ដូចត្រូវអន្លូងគេវាយដំធាក់ សូមកូនកើតមកក្ដីសុខកុំអាក់ ចូរគ្រប់ឧបសគ្គិចៀសចេញអោយឆ្ងាយ ។

6. ខាំមាត់អត់ធន់ដល់ទោរទន់ប្រាណ ដល់កូនកើតបានស្រាកស្រាន្តផុតទុក្ខ ឈាមហូរតក់ៗស្រក់ទៅជាថ្លុក ម៉ែពើតផ្សាចុកពន់ពេកប្រមាណ ។

7. លុះដល់កូនធំម៉ែអោយចូលរៀន វិជ្ជាជាស្ពានទៅអនាគត ម៉ែចែកអោយកូនទាំងរំពឹងទុក ថាទៅថ្ងៃមុខកូនបានថ្កុំថ្កើង ។

8. កូនអរគុណព្រះសំរាប់អ្នកម៉ែ សូមព្រះតាមថែរដល់រូបអ្នកម្ដាយ មានសុខភាពល្អជីវិតប្រពៃ ព្រះពរព្រះអោយដល់រូបអ្នកម៉ែ ។

9. ម៉ែអើយអ្នកម៉ែកូនស្រឡាញ់អ្នក គុណម៉ែពិតជាក់ជាធំជាងភ្នំ ម៉ែចិញ្ចឹមកូនពីតូចដល់ធំ ផ្ដល់ក្ដីស្រឡាញ់នឹងភាពកក់ក្ដៅ ។

10. កូនចាំមិនភ្លេចឡើយគុណអ្នកម៉ែ គុណអ្នកឡើងទ្វេរមួយទៅជា១០ អ្នកម៉ែមើលកូនយ៉ាងប៉ិនប្រសព្វ អ្នកម៉ែនេះពិតកំពូលអ្នកម្ដាយ ។

ដោយ​ ហេង ពិសិដ្ឋ /២០០៦

by Pery

(For larger view press and hold “Ctrl” and press “+”, and “-” for smaller view)

(ព្រហ្មគិត) ដកស្រង់ពី ពូវ អ៊ុម

អ្នកអើយរីសញ្ញា ត្រូវសិក្សាចេះឲ្យមុត

ឲ្យស្គាល់គ្រឿងវណ្ណយុត្តិ ចូរឧស្សាហ៍គិតរំពឹង

(បន្តក់​់)

សញ្ញាមួយនោះណា រាងរូបាទ្រង់ដូចស្នឹង

បន្តក់វណ្ណយុត្តិហ្នឹង កាត់ស័ព្ទវែងជាស័ព្ទខ្លី។

(មូសិកទន្ត ៉)

ស្នឹងពីរដាក់ទឹមគ្នា លើអក្ខរាប្រែសំដី

ឈ្មោះមូសិកទន្តី ធ្មេញកណ្តុរចូរចាំទុក។

(សំយោគសញ្ញា​័)

វណ្ណយុតិ្តមួយនោះនៃ រាងឧបមេយ្យដូចជាភ្លុក

គជសារ “ង” ទៅមុខ ហៅថាសំយោគសញ្ញា ។

(របាទ ៌)

របាទជាវណ្ណយុតិ្ត តួសន្មតជំនួស “រ”

ទ្រង់ទ្រាយក្រងក់ “ង” ដូចលំនាំកក្រសារ ។

(អស្ដា​៏)

សញ្ញាមួយវិញនោះ អស្តាស្មោះរាងកាយា

អ្នកប្រាជ្ញបញ្ញត្តថា ឲ្យប្រើលើ “ដ” នឹង “ក” ។

(ទណ្ឌឃាត ៍)

ទណ្ឌឃាតសម្លាប់បង់ តួមួយអង្គនៃអក្ខរា

ដែលលើសពីស័ព្ទថា តាមតម្រាគេឥតចោល​​ ។

(វិសជ៌នីយ ះ)

វិសជ៌នីយសញ្ញានោះរុញស័ព្ទជាអះ ដូចប្រើពាក្យ “ទោះ”

“ខ្វះ” “មោះ” “សោះ” “បោះ”​​ សឹងក្បិលពីរ ។

(កុក្កុនេត្រ​៙)

សញ្ញាវង់ភ្លែកមាន់ ចូរកុំកាន់ក្នុងដួងចៃ

អ្នកប្រាជ្ញលោកកេខៃ ទុកជាដើមផ្តើមសេចក្តី​​ ​។

(កាកបាទ​៎)

កាកបាទខ្វែងជើងក្អែក ជាចំណែកសញ្ញាទោស

ឋិតលើពាក្យពំនោល ដូចជា ចា៎ះ នុ៎ះ ណា៎នៃ​ ។

(វង់ក្រចក ( )​)

ពាក្យខ្វះគួរបដិសេធ តែដោយហេតុលុបមិនបាន

ច្នោះហើយទុកឲ្យមាន ដាក់នៅក្នុងវង់ក្រចក ។

(អព្ភន្តរះ ”  “)

សញ្ញាជាក្រោយនេះ នាមជាអព្ភន្តរី

ប្រត្ប៍ក្សពាក្យក្នុងទី​ ដែលត្រូវឃើញយល់ជាក់ស្តេង ។

(។ល។ លះ)

មាតិកាសំដែងវែង គេចាចែងទុកលៃលក

ដាក់ប្រួមពាក្យនោះមក​ តំណាងជាសញ្ញាលះ ។

(បរិយោសាន ៚)

បរិយោសានសោត ឬគោមូត្រចប់សំដី

សំដែងរឿងអ្វីៗ ចូរយើងដឹងដោយដំណើរ ។

(ខណ្ឌ​​  ។)

រីខណ្ឌសញ្ញាកាត់ ជាសង្កាត់ចាកស្ទាក់ស្ទើរ

ឲ្យសេចក្តីប្រសើរ ឯរូបភាពដូចឈើច្រាន ។

(រជ្ជុសញ្ញា/យតិកង្គ  - )
សញ្ញាជាបណ្ដាច់ ក្រោយសំរេចមួយនេះឯង

ភ្ជាប់បាទកាព្យចាចែង ដែលព្យាង្គបែកចេញពីគ្នា ។

រីឈ្មោះសញ្ញានោះ ចូរចាំចុះកុំកង្ខា

យតិកង្គនាមា ឬរជ្ជុសញ្ញា ដរាបទៅកុំបីធ្លោយ​ ។